Sterrenbeeld Zuiderkruis (Crux)
Beschrijving
Het sterrenbeeld Zuiderkruis (lat. Crux) is een sterrenbeeld aan de zuidelijke hemel. Hoewel het een van de kleinste sterrenbeelden is, is het erg opvallend en relatief bekend. De helderste 4 sterren van het sterrenbeeld vormen een duidelijk zichtbaar kruis aan de hemel. Het ligt laag aan de zuidelijke horizon en is daarom alleen zichtbaar vanaf plekken op het zuidelijk halfrond.
In de oudheid werd het sterrenbeeld toegewezen aan de Centaurus.
Kerngegevens sterrenbeeld Zuiderkruis
Helderste ster (helderheid): Acrux, Trishanku (0,77m)
Oppervlakte: 68.447 deg² (rang 88)
Naburige sterrenbeelden:
Centaurus, Vlieg
Mythologie Zuiderkruis
Hoewel het sterrenbeeld Zuiderkruis geen deel uitmaakt van de klassieke Griekse mythologie, is er wel een interessante legende aan verbonden.
Volgens de legende werd het Zuiderkruis opgericht voor Herakles als dank voor zijn bevrijding van Prometheus, die door Zeus aan de Kaukasus was geketend omdat hij vuur had gestolen. Herakles, die wordt beschouwd als een van de grootste helden in de Griekse mythologie, moest vele avonturen en beproevingen doorstaan om zijn plaats tussen de goden van Olympus te verdienen. Een van de twaalf taken die Hercules namens koning Eurysteus moest vervullen, was juist de bevrijding van Prometheus.
Bijzondere sterren en dubbelsterren
Het sterrenbeeld “Zuiderkruis” is een van de meest opvallende en opvallende sterrenbeelden aan de zuidelijke hemel. Het bevat enkele van de helderste sterren en dubbelsterren die duidelijk zichtbaar zijn voor waarnemers op het zuidelijk halfrond. Het meest opvallende kenmerk is het kruis zelf, dat uit vier heldere sterren bestaat en eigenlijk de vorm van een kruis heeft.
De meest opvallende ster in het Zuiderkruis is Alpha Crucis, ook bekend als Acrux, wat de helderste ster in het sterrenbeeld is. Een andere prominente ster is Beta Crucis, ook wel bekend als Mimosa. Beide sterren maken samen met de sterren Alpha Centauri en Beta Centauri deel uit van het zogenaamde “zomerkruis”. Het Zuiderkruis is een belangrijk navigatiehulpmiddel voor zeelieden en wordt al eeuwenlang gebruikt als oriëntatiepunt op het zuidelijk halfrond. Het is een indrukwekkend voorbeeld van de diversiteit en schoonheid van de nachtelijke hemel en een cultureel belangrijk sterrenbeeld in veel culturen.
Feiten over het Zuiderkruis
- Zichtbaarheid: Het Zuiderkruis is een prominent sterrenbeeld op het zuidelijk halfrond en wordt vaak beschouwd als het embleem van de zuidelijke hemel. Het is goed zichtbaar vanaf zuidelijke breedtegraden en verschijnt in zijn volle pracht aan de heldere nachthemel van zuidelijke streken.
- Het kruis: Zoals de naam al zegt, heeft dit sterrenbeeld de karakteristieke vorm van een kruis. Het bestaat uit vier heldere sterren die een opvallend kruis vormen. Deze sterren zijn Alpha Crucis (Acrux), Beta Crucis (Mimosa), Gamma Crucis (Gacrux) en Delta Crucis.
- Astronomische betekenis: Het Zuiderkruis is niet alleen een bekend sterrenbeeld, maar heeft ook een astronomische betekenis. Door zijn positie vlakbij de zuidelijke hemelpool kan het worden gebruikt voor oriëntatie en navigatie aan de zuidelijke hemel.
- Mythologie: Hoewel het Zuiderkruis geen uitgesproken mythologische geschiedenis heeft, is het nog steeds een belangrijk onderdeel van culturen op het zuidelijk halfrond en wordt het vaak genoemd in verhalen en liederen die verband houden met de verkenning van het zuiden.
- Speciale hemellichamen: Het Zuiderkruis bevat geen bijzonder heldere sterren, maar het is een waardevol referentiepunt voor het identificeren van andere sterrenbeelden en hemellichamen op het zuidelijk halfrond. Er zijn een aantal interessante deepsky-objecten in de buurt van het kruis die door amateursterrenkundigen kunnen worden waargenomen.
- De donkere wolk van de kolenzak: In de buurt van het Zuiderkruis bevindt zich de zogenaamde donkere wolk van de kolenzak, een grote interstellaire stofwolk die een donker gebied aan de hemel vormt en het licht van de sterren erachter absorbeert. Dit gebied valt op en draagt bij aan het kenmerkende uiterlijk van het kruis.
- Zuiderkruis: Het Zuiderkruis is een van de bekendste sterrenbeelden op het zuidelijk halfrond en heeft geen equivalent op het noordelijk halfrond. In plaats daarvan kunnen waarnemers op het noordelijk halfrond alleen sterrenbeelden zoals de Grote Beer of Orion zien, die daar niet zichtbaar zijn.
Het Zuiderkruis vinden aan de nachtelijke hemel
Het Zuiderkruis is alleen zichtbaar vanaf locaties op het zuidelijk halfrond. Het kan dus niet worden waargenomen vanuit Centraal-Europa. Je kunt hem daar het beste waarnemen in de zomer, wanneer hij het hoogst aan de hemel staat. Van midden tot eind mei staat het Zuiderkruis ongeveer in het midden van de zuidelijke hemel en is daarom goed te zien. In de maanden daarna beweegt het sterrenbeeld langzaam naar het westen voordat het in augustus en september weer dicht bij het zenit staat. De vier sterren van het kruis zijn erg helder en gemakkelijk te herkennen, waardoor het gemakkelijker is om het sterrenbeeld aan de nachthemel te vinden.
